Zzp of in dienst? Welke manier van werken past bij jou? - kennisartikel

Zelf je opdrachten kiezen, je agenda indelen en voor verschillende organisaties werken: voor veel mensen klinkt het zzp-bestaan aantrekkelijk. Anderen denken vooral aan een onregelmatig inkomen, administratie en het gemis van collega’s. Wie in loondienst werkt, kan verlangen naar meer vrijheid en zzp’ers stoppen soms omdat ze graag weer in een team willen werken.

De vraag is daarom niet alleen: wil ik zelfstandig zijn?

Interessanter is: hoe wil ik werken, welke verantwoordelijkheden passen bij mij en wat heb ik nodig om goed te functioneren?

Hoeveel mensen werken als zzp’er of werknemer?

In 2025 hadden 1,2 miljoen mensen in Nederland een hoofd'baan' als zzp’er. Dat was ongeveer 12 procent van alle werkenden. Het aantal zzp’ers daalde dat jaar met 62.000. Daarnaast werkten 8,3 miljoen mensen als werknemer: 5,6 miljoen met een vaste en 2,7 miljoen met een flexibele arbeidsrelatie. De overige werkenden waren onder meer zelfstandigen mét personeel. Het gaat hier om mensen van 15 tot 75 jaar en om hun belangrijkste werkkring; iemand kan daarnaast nog ander werk doen.

Dat veel mensen voor zelfstandigheid kiezen, betekent niet dat het voor iedereen de beste vorm is. En de recente daling zegt evenmin dat het zzp-bestaan zijn aantrekkingskracht kwijt is. Cijfers laten zien wat mensen doen; ze vertellen nog niet wat bij jou past.

Wat levert zzp’en op, en wat vraagt het van je?

Als zzp’er kun je…

• zelf bepalen welke diensten je aanbiedt en welke opdrachten je aanneemt,

• voor meerdere opdrachtgevers en in verschillende omgevingen werken,

• veel invloed hebben op je werkwijze, planning en ontwikkeling,

• je eigen tarieven bepalen en je bedrijf laten groeien,

• zelf samenwerkingspartners zoeken.

Daar staat tegenover dat je…

• zelf klanten moet vinden en soms werk moet weigeren dat niet bij je past,

• tijd kwijt bent aan acquisitie, administratie en het onderhouden van je netwerk,

• zelf grenzen moet stellen: een lege agenda én een overvolle agenda zijn jouw probleem,

• van je omzet ook kosten, belastingen, vakantie, ziekte en de tijd zonder betaalde opdracht moet bekostigen,

• niet vanzelf een team hebt om mee te sparren of de werkdag mee af te sluiten.

Vrijheid is voor veel zelfstandigen een wezenlijk voordeel. In CBS- en TNO-cijfers over 2025 gaf 85,7 procent van de zelfstandig ondernemers zonder personeel aan zelf het werktempo te kunnen bepalen, tegenover 57,3 procent van de werknemers. Tegelijkertijd heeft vrijheid om precies te doen wat je wilt ook een andere kant: administratie bijhouden, factureren, risico’s inschatten en zorgen dat er volgende maand weer werk is, is niet ieders hobby.

Zzp’er zijn betekent overigens niet dat je alles alleen hoeft te doen. In 2025 gaf 74 procent van de zelfstandig ondernemers zonder personeel aan weleens met andere zelfstandigen samen te werken. Je kunt dus een professioneel netwerk van 'collega's' opbouwen, al vraagt dat meestal meer eigen initiatief dan contact met collega’s op een vaste werkplek.

Wat biedt loondienst, en wat lever je mogelijk in?

Een dienstverband biedt vaak meer voorspelbaarheid: een afgesproken salaris, doorbetaalde vakantie en bij ziekte rechten die bij een arbeidsovereenkomst horen. Je werkt vaak met collega’s, kunt taken delen en hebt mogelijk toegang tot begeleiding, scholing en doorgroeimogelijkheden. Welke regelingen precies gelden, hangt af van je contract, werkgever en eventuele cao.

Daar staat tegenover dat een werkgever mede bepaalt welke taken je uitvoert, hoe het werk wordt georganiseerd en binnen welke doelen en afspraken je werkt. Je hebt mogelijk minder ruimte om zelf opdrachten of klanten te kiezen. Toch hoeft loondienst niet weinig vrijheid te betekenen: in sommige functies kun je je werk grotendeels zelf vormgeven. En niet iedere zzp’er kan zomaar een opdracht afwijzen als de inkomsten hard nodig zijn.

Zijn zzp’ers gelukkiger met hun werk?

De meeste mensen in beide groepen zijn tevreden. In 2025 was 81,2 procent van de zelfstandig ondernemers zonder personeel tevreden of zeer tevreden met het werk. Bij werknemers was dat 78,6 procent. Het is verleidelijk om uit dat verschil te concluderen dat zzp’en gelukkiger maakt, maar dat kun je op basis van deze cijfers niet zeggen. Het zijn verschillende onderzoeksgroepen, met verschillende beroepen en omstandigheden; bovendien gaat het om afzonderlijke enquêtes.

De cijfers zijn vooral een uitnodiging om verder te kijken dan de contractvorm. Waarover ben je tevreden of ontevreden? Over je werkzaamheden, de vrijheid, de mensen om je heen, de zekerheid, je inkomen of je mogelijkheden om iets te ontwikkelen? CBS en TNO vonden in 2025 bijvoorbeeld dat zelfstandig ondernemers zonder personeel iets vaker tevreden waren over hun arbeidsomstandigheden dan werknemers: 79,5 tegenover 77,3 procent. Zij rapporteerden ook meer zelfstandigheid in het werk. Dat helpt verklaren waarom deze werkvorm aantrekkelijk kan zijn, maar zegt nog niets over jouw persoonlijke voorkeur.

Welke vragen moet je jezelf stellen?

Begin niet bij de vraag of je ‘ondernemend genoeg’ bent. Begin bij je gewone werkweek. Hoe ziet die er idealiter voor jou uit?

1. Wat wil je zelf kunnen bepalen? Gaat het je om je werktijden, de inhoud van je werk, de keuze van klanten of de manier waarop je een opdracht uitvoert? Misschien kun je een deel daarvan ook in loondienst vinden.

2. Hoe belangrijk zijn collega’s voor je? Krijg je energie van dagelijks samenwerken, of vind je het prettig om zelfstandig te werken en zelf mensen op te zoeken?

3. Hoe ga je om met onzekerheid? Hoeveel schommelingen in opdrachten en inkomsten kun je financieel én persoonlijk verdragen?

4. Vind je het leuk om acquisitie te doen? Een vak goed uitoefenen en een bedrijf opbouwen zijn twee verschillende activiteiten. Hoe kijk je aan tegen netwerken, onderhandelen en jezelf zichtbaar maken?

5. Welke verantwoordelijkheden wil je dragen? Denk aan je administratie, verzekeringen, pensioen en beslissingen over tarieven en investeringen.

6. Waarom overweeg je een verandering? Wil je werkelijk ondernemen, of wil je vooral weg uit een baan waarin je te weinig ruimte krijgt? Dat zijn verschillende vragen, met mogelijk verschillende oplossingen.

   
   

Je hoeft niet altijd in één keer te springen. Voor sommige mensen is zelfstandig werk naast een dienstverband een manier om te onderzoeken of ze het werk, het ondernemerschap en de combinatie aankunnen. Controleer dan vooraf je arbeidscontract en afspraken met je werkgever.

Wat moet je regelen als je zzp’er wordt?

Wie voor zichzelf begint, heeft meer nodig dan een goed aanbod en een eerste opdrachtgever. Zorg dat je in elk geval een realistische idee hebt van je verwachte inkomsten, kosten en declarabele uren: de uren die je daadwerkelijk aan klanten kunt factureren. Tijd voor acquisitie, administratie, scholing en vakantie levert meestal geen directe factuur op.

Bepaal daarnaast welke rechtsvorm past, onderzoek of je je bij de Kamer van Koophandel moet inschrijven en zet een administratie op. Breng je risico’s in kaart, bijvoorbeeld bij arbeidsongeschiktheid of aansprakelijkheid, en beslis hoe je die opvangt. Denk ook aan pensioenopbouw, algemene voorwaarden en duidelijke afspraken met opdrachtgevers over het werk en de betaling. De KVK biedt hiervoor een startersstappenplan en een rekentool voor het bepalen van je tarief.

Een uurtarief kun je niet rechtstreeks vergelijken met een bruto uurloon. Van een factuur betaal je meer dan alleen je eigen inkomen.

Welke rol speelt de Wet DBA?

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties, meestal Wet DBA genoemd, speelt een rol als iemand als zzp’er voor een opdrachtgever werkt. De centrale vraag is of die persoon het werk in de praktijk als zelfstandige uitvoert, of feitelijk als werknemer werkt. Daarbij telt de werkelijke samenwerking: een overeenkomst met ‘zzp’ erboven bepaalt niet op zichzelf wat de arbeidsrelatie is. De beoordeling vindt per opdracht plaats.

De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer volgens de normale regels op schijnzelfstandigheid. Bij vastgestelde schijnzelfstandigheid kan de dienst correcties en naheffingen voor loonheffingen opleggen. Sinds 1 januari 2026 kunnen ook vergrijpboetes worden opgelegd. Dat verklaart waarom sommige organisaties kritischer kijken naar de inzet van zzp’ers.

De Wet DBA betekent niet dat zelfstandig werken verboden is. Wel is het verstandig om bij een concrete opdracht samen met de opdrachtgever te onderzoeken of de afspraken én de dagelijkse praktijk bij zelfstandig ondernemerschap passen. De Rijksoverheid biedt daarvoor een keuzehulp; bij twijfel over de juridische of fiscale beoordeling is specialistisch advies verstandig.

Wat kan een loopbaanadviseur betekenen?

Een loopbaanadviseur kan niet aangeven of iemand zzp’er moet worden. De waarde van begeleiding zit in het scherper krijgen van de vraag wat iemand zoekt in werk. Is dat vrijheid om eigen ideeën uit te voeren? Afwisseling? Meer invloed op de agenda? Of vooral de wens om een huidige werkomgeving achter zich te laten?

Vervolgens kun je onderzoeken in welke vorm die wensen het best tot hun recht komen. Misschien past ondernemerschap uitstekend. Misschien blijkt een andere baan in loondienst, met meer autonomie en betere samenwerking, een betere stap. Een adviseur kan helpen om aannames te toetsen door te laten praten met zelfstandigen in het vak, concrete opdrachten te verkennen, een financiële berekening te maken en te onderzoeken welke delen van het ondernemerschap iemand aanspreken of juist energie kosten.

De uiteindelijke vraag is dus zelden: zzp of in dienst? 

Het is: welke manier van werken geeft jou ruimte om goed werk te doen, en welke prijs ben je bereid daarvoor te betalen?

Bronnen

• Belastingdienst. (z.d.). Arbeidsrelaties en handhaving door de Belastingdienst. Geraadpleegd op 24 september 2026.

• Belastingdienst. (z.d.). Toelichting beoordeling arbeidsrelaties. Geraadpleegd op 24 september 2026.

• CBS. (2026). De arbeidsmarkt in cijfers 2025: Het aanbod van arbeid.

• CBS. (z.d.). Duurzame inzetbaarheid zelfstandig ondernemers; type ondernemer. Cijfers over 2025.

• CBS. (z.d.). Hoe zijn de arbeidsomstandigheden van zzp’ers?. Cijfers over 2025.

• CBS. (z.d.). Ontwikkelingen zzp. Geraadpleegd op 24 september 2026.

• CBS. (z.d.). Tevredenheid met werk. Cijfers over werknemers in 2025.

• CBS. (z.d.). Gebruiken zzp’ers netwerken of andere zzp’ers?. Cijfers over 2025.

• Kamer van Koophandel. (2026). Zzp’er worden: 7 belangrijke stappen.

• Kamer van Koophandel. (2026). Beginnen als zzp’er naast loondienst: een stappenplan.

• Rijksoverheid. (z.d.). Zzp of loondienst: hulpmiddelen voor het bepalen van de arbeidsrelatie. Geraadpleegd op 24 september 2026.

• Rijksoverheid. (z.d.). Veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid. Geraadpleegd op 24 september 2026.

  
  

De percentages over werktevredenheid komen uit twee verschillende onderzoeken van CBS en TNO: de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) voor zelfstandig ondernemers en de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) voor werknemers.