Hoeveel plezier kun je verwachten van je werk? -kennisartikel

We stellen tegenwoordig behoorlijk hoge eisen aan ons werk. Het moet interessant zijn, bij onze talenten passen, betekenisvol voelen, voldoende vrijheid bieden, leuke collega’s opleveren én ons bij voorkeur regelmatig in een staat van flow brengen. O ja, en een beetje fatsoenlijk betalen zou ook aardig zijn.

Maar hoeveel plezier kun je eigenlijk van je werk verwachten?

Laten we beginnen met een geruststellende gedachte: een baan hoeft niet voortdurend leuk te zijn. Sterker nog, waarschijnlijk bestaat er geen enkele baan waarin je alleen maar werkzaamheden doet waar je enthousiast van wordt.

Ook een droombaan bevat corvee

Iedere functie bestaat uit verschillende soorten werkzaamheden. Sommige passen uitstekend bij je interesses en kwaliteiten, andere horen er nu eenmaal bij.

De theorie over job crafting gaat daarover. Mensen proberen hun werk, waar dat mogelijk is, zo vorm te geven dat het beter aansluit bij hun interesses, sterke kanten en behoeften. Dat kan gaan over de taken die ze uitvoeren, de mensen met wie ze samenwerken of zelfs de manier waarop ze naar hun werk kijken. Onderzoek laat zien dat zulke aanpassingen kunnen bijdragen aan meer betrokkenheid, betekenis en welzijn.

Maar job crafting betekent niet dat je álle vervelende onderdelen uit je functie kunt halen. Ook de enthousiaste docent moet cijfers invoeren. De ondernemer moet facturen controleren. De loopbaanadviseur moet verslagen maken. En vermoedelijk zijn er zelfs dierenverzorgers (dat is werk dat vaak als droombaan genoemd wordt) die aan het einde van de dag een overzicht moeten invullen.

De vraag is dus niet: vind ik alles aan mijn werk leuk? Een betere vraag is: zit er genoeg in mijn werk waar ik energie, plezier of voldoening uit haal om de minder aantrekkelijke onderdelen te dragen?

Hoeveel flow heb je nodig?

Flow is de toestand waarin je volledig opgaat in wat je doet. Je werkt met focus, de uitdaging past bij je vaardigheden en je verliest soms zelfs het besef van tijd. Dat klinkt ongeveer zoals we tegenwoordig vinden dat een werkdag zou moeten zijn.

Maar flow is geen normale toestand waarin een mens acht uur per dag verkeert. Onderzoek naar flow op het werk laat vooral zien dat het ervaren van flow samenhangt met meer werktevredenheid, welzijn en betrokkenheid.

Het is dus waardevol wanneer je werkzaamheden hebt waarin je af en toe helemaal kunt opgaan. Er bestaat alleen geen regel dat bijvoorbeeld 25 procent van je werktijd uit flow moet bestaan.

Toch kan dat een praktische gedachte zijn. Stel dat je ongeveer een kwart van je werkweek werkzaamheden hebt waarbij je denkt: "Ja, hierdoor vind ik mijn vak leuk." Dan kan dat behoorlijk veel betekenen voor hoe je de rest van je werk ervaart. Het probleem ontstaat eerder wanneer zulke momenten vrijwel helemaal ontbreken.

Werkplezier zit lang niet alleen in het werk zelf

Een andere misvatting is dat werkplezier uitsluitend uit de inhoud van een functie moet komen.

Uit de Zelfdeterminatietheorie weten we dat drie psychologische basisbehoeften een belangrijke rol spelen in motivatie en welzijn: autonomie, competentie en verbondenheid. Mensen willen (enige) invloed kunnen uitoefenen op wat ze doen, ervaren dat ze ergens goed in zijn en zich verbonden voelen met anderen. Onderzoek in organisaties laat zien dat de vervulling van deze behoeften samenhangt met betere motivatie en meer welzijn op het werk. Daarmee wordt werkplezier ineens een stuk breder.

Je kunt plezier hebben omdat je het werk zelf interessant vindt. Maar ook omdat je in een geweldig team werkt. Omdat je veel vrijheid krijgt. Omdat je goed bent in wat je doet. Omdat je iedere dag buiten bent. Omdat je om drie uur naar huis kunt. Omdat je werkt met mensen die je graag ziet. En ook die fijne leaseauto mag gewoon meetellen. Niet ieder voordeel van werk hoeft existentieel verantwoord te worden 😊.

Plezier en betekenis zijn niet hetzelfde

Werk kan bovendien betekenisvol zijn zonder dat het op ieder moment prettig is. Onderzoek naar betekenisvol werk laat zien dat mensen betekenis onder andere ontlenen aan het gevoel dat hun werk ertoe doet, dat het aansluit bij wie ze zijn of dat ze er iets mee bijdragen voor een ander. Betekenisvol werk hangt samen met onder meer meer betrokkenheid en werktevredenheid. Maar betekenis is iets anders dan plezier.

Wie een ingewikkeld probleem oplost, iemand door een moeilijke periode helpt, een vak leert beheersen of jarenlang aan iets bouwt, ervaart onderweg lang niet alleen maar positieve gevoelens. Juist werk dat belangrijk voor ons is kan inspanning, frustratie of onzekerheid met zich meebrengen. Onderzoek laat zelfs zien dat sommige aspecten van betekenisvol werk tegelijkertijd met méér spanning kunnen samengaan.

Soms ontstaat voldoening pas nadát je iets moeilijks hebt gedaan. Vergelijk het met een lange wandeling. De 21e kilometer hoeft niet het hoogtepunt van je bestaan te zijn om achteraf toch te kunnen denken: dit was heerlijk!

Misschien verwachten we te veel van ons werk

Misschien hebben sommige mensen niet zozeer de verkeerde baan, maar een onrealistisch beeld van wat een goede baan moet opleveren. Wanneer je verwacht dat werk meestal inspirerend, interessant en leuk moet zijn, krijgt iedere saaie vergadering ineens een extra negatieve lading. Een vervelende dag wordt dan al snel bewijs dat je niet meer op je plek zit.

Terwijl een heel passende baan best mag bestaan uit een mengsel van interessante werkzaamheden, routine, ergernis, fijne collega's, gedoe, succesjes, een paar prachtige momenten en af en toe iets waarvan je je afvraagt waarom het in vredesnaam in je takenpakket zit. Werkgeluk lijkt daarom misschien minder op voortdurend geluk dan het woord suggereert.

Wanneer is het dan wél goed genoeg?

Een interessante vraag is daarom niet alleen: “Waar word je blij van?”

Maar bijvoorbeeld ook:

• Welke onderdelen van je werk geven je energie?

• Welke werkzaamheden mogen best saai zijn?

• Welke vervelende taken vind je acceptabel omdat er genoeg tegenover staat?

• Wanneer vergeet je tijdens je werk soms de tijd?

• Hoe belangrijk zijn collega's, vrijheid, zekerheid, status, inkomen of arbeidsvoorwaarden voor je?

• Waar haal je voldoening uit, ook als het op het moment zelf inspanning kost?

• En vooral: is de totale verhouding nog goed?

Want uiteindelijk hoeft werk misschien helemaal niet voortdurend geweldig te zijn.

Als er regelmatig iets gebeurt waarvan je denkt ‘hier doe ik het voor’, je je verbonden voelt met de mensen om je heen en de minder leuke onderdelen niet de hele week hebben overgenomen, heb je waarschijnlijk al iets behoorlijk kostbaars te pakken.

Voor wie meer wil lezen

Deci, E. L., Olafsen, A. H. & Ryan, R. M. (2017). Self-Determination Theory in Work Organizations: The State of a Science. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior.

Bartholomeyczik, K. e.a. (2023). Fostering flow experiences at work: a framework and research agenda for individual and organizational flow interventions.

Demerouti, E. e.a. – Job Crafting Revisited: Current Insights, Emerging Issues, and Future Directions. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior.